Góp Vị 

Mùa hè của tôi nằm trên đôi quang gánh của mẹ

"Với những đứa bạn cùng trang lứa, mùa hè là tiếng ve gọi hè, là những chuyến du lịch xa hay những buổi chiều đi bơi mát rượi. Còn với tôi, mùa hè Hà Nội bắt đầu bằng cái nóng hầm hập bốc lên từ mặt đường nhựa và mùi mồ hôi ướt đẫm lưng áo bạc màu của mẹ.

Mẹ tôi bán hoa quả dầm và nước giải khát dạo quanh khu vực phố cổ. Những ngày tháng 6, tháng 7, khi nhiệt độ ngoài trời có lúc chạm ngưỡng 40°C, Hà Nội như một lò bánh mì khổng lồ. Tôi thường phụ mẹ đẩy chiếc xe thồ nhỏ chất đầy đá lạnh và những khay hoa quả gọt sẵn. Cảm giác nhựa đường như muốn chảy ra dưới đế dép, cái nắng gắt chiếu thẳng vào mặt khiến mắt tôi hoa lên, nhưng nhìn dáng mẹ gầy gò, đôi tay thoăn thoắt thái từng miếng xoài, miếng mận để kịp bán cho khách qua đường, tôi chẳng dám kêu ca một lời.

Có những buổi trưa vắng khách, hai mẹ con ngồi nép mình dưới bóng râm nhỏ nhoi của một tòa nhà cũ trên phố Lý Thường Kiệt. Mẹ lấy chiếc nón lá quạt lấy quạt để cho tôi, còn mẹ thì chỉ dám uống vội ngụm nước lọc đã ấm nóng vì nắng. Mẹ bảo: 'Ráng phụ mẹ tí, nắng thế này người ta mới khát, mới bán chạy con ạ'. Câu nói ấy cứ ám ảnh tôi mãi. Hóa ra, cái nắng cháy da cháy thịt mà tôi ghét cay ghét đắng lại là niềm hy vọng của mẹ để có thêm tiền đóng học phí cho tôi vào mùa khai trường sắp tới.

Bát quà vặt ngon nhất thế gian với tôi chính là những miếng hoa quả dư ra cuối ngày, dù đã hơi dập hay không còn đẹp mắt, nhưng nó ngọt lịm vị tình thương của mẹ. Hà Nội trong tôi không chỉ có tháp Rùa hay những quán xá lung linh, mà Hà Nội còn là những vệt muối trắng đọng trên áo mẹ, là sự nhẫn nại của những người lao động nghèo dưới cái nắng gắt của dải đất kinh kỳ.

Sau này lớn lên, mỗi khi đi dưới hàng cây cổ thụ mát rượi, tôi lại nhớ về những ngày hè rát bỏng ấy. Hà Nội đã nuôi tôi khôn lớn bằng chính những gánh hàng rong nhọc nhằn, dạy cho tôi biết trân trọng giá trị của từng giọt mồ hôi và hiểu rằng, đằng sau vẻ hoa lệ của thủ đô là những cuộc mưu sinh thầm lặng nhưng đầy nghị lực. "

Chiếc xe thồ chở cả mùa hạ của bà

"Trong ký ức của tôi, Hà Nội mùa hè không chỉ có tiếng ve kêu râm ran trên những hàng sấu già, mà còn hiện lên với hình ảnh chiếc xe thồ cũ kỹ của bà. Đó không phải là một chiếc xe sang trọng, mà là một "thế giới thu nhỏ" rực rỡ sắc màu và thơm nức mùi hoa quả chín.

Mỗi buổi sáng khi trời còn tờ mờ sương, bà đã lúi húi xếp từng quả mận hậu đỏ mọng, từng trái vải thiều còn nguyên lá xanh và những quả xoài vàng ươm lên chiếc giá sắt sau xe. Bà bảo: "Sắp xếp phải khéo con ạ, quả nào cứng để dưới, quả nào mềm nâng niu để trên, khách nhìn vào mới thấy cái tâm của người bán." Chiếc xe ấy đã cùng bà đi qua bao nhiêu mùa nắng cháy da thịt trên phố Phan Đình Phùng, qua cả những cơn mưa rào bất chợt ở hồ Gươm. Tôi nhớ những buổi trưa hè rát bỏng, bà đứng nép mình dưới bóng râm của một bức tường rêu phong, đôi bàn tay gầy gộc, chằng chịt những vết chai sần nhưng vẫn thoăn thoắt gọt vỏ, tỉa hoa quả cho khách. Chiếc nón lá cũ kỹ nghiêng che nửa khuôn mặt sạm nắng, nhưng nụ cười của bà thì lúc nào cũng hiền hậu, như xua tan đi cái oi nồng của phố thị.

Với tôi, chiếc xe hoa quả của bà không chỉ là phương tiện mưu sinh, mà là cả một bầu trời tuổi thơ ngọt ngào. Là những miếng mận chấm muối ớt cay xè mà bà dành riêng cho cháu lúc tan trường, là mùi thơm dịu nhẹ của những quả thị nằm sâu trong góc rổ. Mỗi vòng quay bánh xe của bà là một bước chân nuôi tôi khôn lớn, dạy cho tôi biết trân trọng sự nhẫn nại và vẻ đẹp của lao động bình dị.

Giờ đây, dù Hà Nội đã thay đổi với những cửa hàng trái cây nhập khẩu lấp lánh ánh đèn, tôi vẫn luôn ngoảnh lại tìm kiếm bóng dáng những chiếc xe thồ cũ kỹ ấy. Bởi ở đó, tôi thấy lại bóng dáng của bà, thấy lại một phần hồn cốt của Hà Nội – mộc mạc, tần tảo nhưng đầy ắp tình yêu thương."

Hương thị trên đôi vai gầy và những chiếc giỏ len

"Mùa thu Hà Nội không chỉ đến từ làn gió heo may se lạnh hay sắc vàng của lá cơm nguội, mà nó đến từ mùi thơm nồng nàn, thanh tao của những quả thị nằm ngoan ngoãn trên chiếc xe đạp cũ của các bà, các mẹ.

Tôi nhớ những buổi sáng sớm, khi sương mù còn bảng lảng trên mặt hồ Gươm, những chiếc xe chở đầy thị vàng óng ả bắt đầu len lỏi vào từng con ngõ nhỏ của phố cổ. Những quả thị không to, da căng mọng, được xếp cẩn thận trong những chiếc thúng lót lá chuối xanh ngắt. Bà bán hàng thường chọn những quả đẹp nhất, thơm nhất để riêng ra một góc, dành cho những đứa trẻ hay những cô gái trẻ thích mua về để "ngửi chứ không ăn".

Hồi đó, bọn trẻ con chúng tôi đứa nào cũng sở hữu một chiếc giỏ len nhỏ xíu tự đan hoặc được bà mua cho ở chợ Đồng Xuân. Quả thị được bỏ vào giỏ, treo lủng lẳng bên hông hoặc đầu giường. Cứ thế, mùi hương ấy ướp thơm cả giấc ngủ, thơm cả vạt áo và những trang sách học trò. Câu chuyện "Tấm Cám" với lời khấn : "Thị ơi thị rụng bị bà, bà để bà ngửi chứ bà không ăn" dường như bước ra từ đời thực, hiện hữu ngay trong mùi hương dịu nhẹ lan tỏa khắp gian nhà cũ.

Có một lần, tôi bắt gặp một du khách nước ngoài đứng ngẩn ngơ trước chiếc xe thị ở phố Hàng Bạc. Anh ta không hiểu quả này là quả gì, tại sao người ta không ăn ngay mà cứ đưa lên mũi hít hà với vẻ mặt đầy trân trọng. Khi được giải thích rằng đây là "mùi hương của kỷ niệm", anh đã mua một cặp và nâng niu như báu vật.

Chiếc xe thị của Hà Nội là thế, nó không ồn ào, không rực rỡ như những xe hoa hồng, hoa cúc, nhưng nó mang theo một thứ quyền năng kỳ lạ: chỉ cần ngửi thấy mùi thị, người ta bỗng thấy lòng mình dịu lại, thấy yêu thêm những nét mộc mạc, thanh lịch của mảnh đất kinh kỳ. Đó là món quà cuối hạ đầu thu mà Hà Nội dành tặng cho những tâm hồn biết lắng nghe những điều bình dị nhất."

Bản giao hưởng của phố phường 

"Khi những cơn gió heo may đầu tiên tràn về, Hà Nội bắt đầu tấu lên bản nhạc đặc trưng của mình. Đó không phải là tiếng còi xe náo nhiệt, mà là tiếng xào xạc của những chiếc lá sấu già khô khốc rơi chạm mặt đường nhựa. Ở những con phố như Phan Đình Phùng hay Trần Hưng Đạo, âm thanh ấy như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng mùa hè đã thực sự lùi xa. Người đi đường bỗng thấy mình đi chậm lại, đôi chân khẽ khàng hơn như sợ làm vỡ tan cái không khí tĩnh lặng, bảng lảng sương giăng của buổi sớm mai.

Tiếng thu còn nằm ở nhịp gõ nhịp nhàng của những người bán hàng rong len lỏi vào từng ngõ nhỏ. Đó là tiếng rao "Ai cốm đây..." kéo dài, trầm bổng và đầy dư vị của người bán cốm làng Vòng. Âm thanh ấy không chỉ là lời chào hàng, mà là một tín hiệu văn hóa, gọi về mùi hương lúa nếp non quyện trong lá sen xanh mướt. Giữa không gian se lạnh, tiếng rao ấy như một sợi dây vô hình kết nối ký ức của những người Hà Nội xa quê với mảnh đất kinh kỳ đầy hoài niệm.

Bên cạnh đó, tiếng thu còn là tiếng lanh lảnh của chiếc thìa nhôm chạm vào thành cốc sứ tại những quán cà phê cũ trên gác hai phố Hàng Gai hay Nguyễn Hữu Huân. Trong không gian đặc quánh mùi cà phê trứng béo ngậy, tiếng động nhỏ bé ấy bỗng trở nên rõ rệt, đánh dấu những khoảng lặng suy tư của thực khách khi nhìn xuống dòng người xuôi ngược dưới lòng đường. Đó là âm thanh của sự tận hưởng, của lối sống chậm rãi mà người Hà Nội vẫn luôn nâng niu giữa nhịp sống hiện đại.

Đêm về, tiếng thu lại chuyển mình sang một giai điệu khác: tiếng gió rít nhẹ qua những kẽ lá hoa sữa nồng nàn. Không gian tĩnh mịch khiến tiếng bước chân của người tuần đêm hay tiếng chổi tre của người lao công xào xạc trên vỉa hè trở nên vang vọng và đầy sức gợi. Những âm thanh ấy, tuy đơn sơ và lặng lẽ, nhưng chính là linh hồn của "tiếng thu" – một thứ âm thanh không thể ghi âm bằng máy móc, mà chỉ có thể lưu giữ bằng trái tim của những người thực sự yêu và hiểu Hà Nội."

Lời bài hát "Việt Nam Trong Tôi Là" là một "bản dịch" hoàn hảo của cảm xúc bằng âm nhạc. Nó không chỉ là những ca từ, mà là tiếng lòng của những người con xa xứ, luôn mang theo một "Hà Nội bình yên" và một "Việt Nam đậm chất tình" trong hành trang lữ thứ.   

"Một buổi chiều êm đềm quá lòng chợt nhớ về một nơi xa

Hà nội bình yên quá nơi có những bản tình ca

Một Sài Gòn đôi lúc có nắng có mưa bất chợt

Ôi sao thấy nhớ Việt Nam quá.

Giờ này tôi đang đứng, đang đứng ở một nơi xa

Nhưng trái tim thì vẫn in hình bóng quê nhà

Giờ này mùa xuân tới chắc phố phường thật đông vui

Một tình người ấm áp chỉ có Việt Nam thôi.

Gửi chút thương thương nhớ nhớ gửi một chút buồn thật vu vơ

Gửi về nơi xa ấy có một người đang đứng chờ

Gửi theo làn gió mới đến cánh đồng vàng xinh tươi

Nụ cười xinh trong nắng mới người con gái Việt Nam ơi.

Là người tôi yêu đó là người luôn vẫn chờ

Một tình yêu đẹp lắm có thể viết như một bài thơ

Người Việt Nam là thế đơn giản lắm nhưng đậm chất tình người

Và tôi tự hào lắm khi nói tôi là người Việt Nam. "

Hà Nội những chiều mưa

"Hà Nội những chiều mưa đổ, phố phường bỗng hóa thành một dòng sông ánh sáng nhòe nhoẹt. Tôi nhớ mình của những năm tháng cũ, thường ngồi bó gối trên chiếc ghế gỗ thấp dưới mái hiên cũ kỹ phố Hàng Bạc, mắt không rời khỏi làn nước trắng xóa đang dội xuống mặt đường nhựa. Đó là những cơn mưa của sự đợi chờ, của nỗi lo âu và của một tình yêu thương mà mãi sau này khi trưởng thành, tôi mới gọi được thành tên.

Tôi ngồi đó, đếm từng nhịp nước chảy từ máng xối, lòng lại thắt lại mỗi khi nghe tiếng sấm rền từ phía Hồ Tây vọng về. Với tôi lúc ấy, mưa chẳng có chút gì gọi là "chất thơ", mưa chỉ là nỗi lo. Tôi lo cho chiếc áo mưa mỏng manh của mẹ liệu có đủ che kín gánh hàng hoa quả, lo cho những vòng xe đạp của mẹ sẽ nặng nề hơn khi đường trơn và gió tạt ngang. Cứ mỗi bóng người mặc áo mưa lướt qua dưới ánh đèn đường vàng vọt, tôi lại nhổm dậy, hy vọng đó là dáng hình quen thuộc với chiếc nón lá bạc màu của mẹ.

Cái thực tế của những chiều mưa ấy là "vị" của sự chờ đợi. Để rồi khi mẹ trở về, toàn thân ướt sũng nhưng nụ cười vẫn hiền hậu nở trên môi, tôi mới thực sự thấy mình được thở phào. Mẹ chẳng mang theo quà cáp gì đắt đỏ, nhưng từ trong túi áo mưa thấm đẫm nước, mẹ lấy ra một gói xôi xéo bọc lá sen vẫn còn chút hơi ấm sót lại, hay vài chiếc bánh rán đường được gói ghém kỹ càng để nước mưa không chạm vào. Tôi đón lấy món quà, chạm vào bàn tay mẹ lạnh ngắt vì ngấm nước, nhưng hơi ấm từ gói xôi như lan tỏa, sưởi ấm cả lồng ngực nhỏ bé của tôi.

Trong bữa cơm đơn sơ dưới ánh đèn tuýp mờ tỏ, hai mẹ con tôi ngồi nghe tiếng mưa rơi đều đều trên mái tôn. Mẹ kể tôi nghe hôm nay hàng quán ế ẩm vì mưa, kể về những người khách tốt bụng đã giúp mẹ đẩy xe qua đoạn đường ngập. Những câu chuyện mưu sinh nhọc nhằn ấy cứ thế thấm vào tôi, biến cơn mưa ngoài kia từ một nỗi sợ thành một bài học về sự bền bỉ.

Giờ đây, khi đã đi qua bao nhiêu mùa mưa của cuộc đời, đứng giữa những cơn mưa hào nhoáng nơi phố thị, lòng tôi vẫn cứ khắc khoải nhớ về góc mái hiên cũ ấy. Tôi nhớ cái cảm giác đợi chờ trong tiếng mưa Hà Nội, nhớ bóng dáng tảo tần của mẹ hiện ra giữa màn nước bạc. Tôi nhận ra rằng, vị ngon nhất của một món ăn không nằm ở gia vị cao sang, mà nó nằm ở hơi ấm của sự trở về và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ giấu trong những ngày mưa."

Hà Nội trong tôi là những nghịch lý đầy quyến rũ, và không nơi nào thể hiện rõ cái "chất" ấy hơn xóm đường tàu. Có những buổi chiều, tôi chọn cho mình một góc nhỏ tại quán cà phê nằm sát sạt đường ray, nơi mà khoảng cách giữa sự tĩnh lặng của tách cà phê trứng và sự ồn ào của đoàn tàu chỉ tính bằng gang tay.

Tôi ngồi đó, trên chiếc ghế gỗ thấp đặc trưng của vỉa hè Hà Nội, cảm nhận hơi ấm của chiếc cốc sứ trong lòng bàn tay. Mùi cà phê rang xay nồng nàn quyện với chút vị béo ngậy, ngọt ngào của lớp kem trứng vàng óng. Không gian xung quanh tôi vốn dĩ rất bình yên với những chậu cây nhỏ treo lủng lẳng và tiếng trò chuyện rầm rì của thực khách. Nhưng sự bình yên ấy là một sự chờ đợi đầy phấn khích.

Rồi, một hồi còi vang lên từ phía xa.

Lập tức, cả khu phố nhỏ bỗng trở nên hối hả một cách nhịp nhàng. Tôi thấy chủ quán nhanh tay thu dọn những chiếc bàn kê sát ray, những vị khách hiếu kỳ đứng dậy, nép sát vào bức tường cũ rêu phong. Và rồi, khối sắt khổng lồ ấy lướt qua. Tiếng bánh xe nghiền trên đường ray rền vang, mặt đất dưới chân tôi rung lên bần bật, và luồng gió mạnh từ đoàn tàu thổi tung cả vạt áo. Trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy mình nhỏ bé lạ thường trước nhịp sống hối hả của những chuyến tàu đi xuyên lòng phố cổ.

Khi đoàn tàu vừa đi qua, trả lại sự yên tĩnh vốn có, mọi người lại thong dong kê lại bàn ghế, tiếp tục nhấp ngụm cà phê vẫn còn nóng hổi. Cái thú vui của cà phê đường tàu với tôi không chỉ là việc ngắm nhìn con tàu, mà là cảm nhận cái nhịp sống "nguy hiểm một cách dịu dàng" ấy. Nó giống như một trò chơi của thời gian, nơi quá khứ của những thanh ray gỉ sét và hiện tại của những tách cà phê hiện đại đan xen vào nhau.

Ngồi ở đây, tôi nhận ra người Hà Nội có một khả năng thích nghi tuyệt vời. Họ biến cái khắc nghiệt, ồn ào thành một nét văn hóa, một trải nghiệm ẩm thực mà không nơi nào trên thế giới có được. Tách cà phê lúc này không chỉ mang vị đắng, vị ngọt, mà nó còn có cả vị của bụi đường, vị của gió và vị của sự kiên nhẫn đợi chờ. Đó chính là một trong nét đặc trưng của Hà Nội mà tôi luôn muốn lưu giữ: vị của những hành trình đi xuyên qua lòng phố.

Xe hoa của mẹ

"Trong tâm khảm tôi, những chiếc xe hoa rực rỡ trên phố Phan Đình Phùng hay Thụy Khuê luôn là biểu tượng của vẻ đẹp Hà Nội, nhưng có một chiếc xe hoa khác, thầm lặng và cũ kỹ hơn nhiều, đã nuôi nấng cả tuổi thơ tôi: chiếc xe hoa của mẹ.

Đó không phải là chiếc xe chở đầy những đóa cúc họa mi hay loa kèn sang trọng để người ta vây quanh chụp ảnh. Chiếc xe của mẹ là chiếc xe đạp Thống Nhất cũ, hai bên sườn treo lỉnh kỉnh những giỏ nhựa, những túi vải, và "hoa" của mẹ là những đóa hoa mưu sinh. Có mùa, mẹ chở đầy những bó hoa huệ trắng ngần để người ta dâng lễ; có mùa mẹ lại chở những mẹt hoa nhài, hoa ngâu thơm ngát, tỏa hương dịu nhẹ cả một góc sân nhà.

Tôi nhớ những buổi sáng sớm khi trời còn chưa rõ mặt người, mẹ đã lục đục dắt xe ra khỏi cổng. Tiếng xích xe khô dầu kêu lách cách hòa cùng tiếng sương rơi trên lá sen. Mẹ đi từ khi phố phường còn ngái ngủ, chở theo hy vọng về một ngày nắng ráo để hoa không bị dập, để những người yêu hoa sớm mai sẽ chọn cho mình một nhành thơm nhất.

Có những ngày mưa phùn gió bấc, tôi đứng đợi mẹ bên hiên nhà, nhìn ra đầu ngõ chỉ thấy một màn nước trắng xóa. Rồi bóng dáng ấy cũng hiện ra, mẹ gầy gò trong chiếc áo mưa cánh dơi, dắt chiếc xe nặng trĩu những bình hoa chưa bán hết. Những cánh hoa vốn tươi tắn là thế, giờ đây cũng rũ xuống vì thấm nước, giống như đôi bàn tay mẹ run rẩy vì lạnh. Nhưng kỳ lạ thay, mẹ luôn dành cho tôi một nụ cười ấm áp nhất, rồi từ trong giỏ xe đầy hoa ấy, mẹ lấy ra một chiếc bánh chưng gù hay một gói kẹo lạc nhỏ xíu—thứ quà xa xỉ mà mẹ đã đổi bằng cả ngày dài lặn lội.

Với tôi, chiếc xe của mẹ mới chính là chiếc xe hoa đẹp nhất Hà Nội. Bởi nó không chỉ chở sắc màu của thiên nhiên, mà nó chở cả sự tảo tần, nhẫn nại và tình yêu vô bờ bến. Những đóa hoa trên xe mẹ có thể tàn theo mùa, nhưng hương thơm từ sự hy sinh của mẹ thì vẫn cứ thoang thoảng mãi trong tâm hồn tôi, như mùi hoa nhài đêm thanh khiết, dìu dắt tôi qua những bão giông của cuộc đời."